2heart-hands

Zelfonderzoek in relaties: wat bedoel ik daarmee?
Zelfonderzoek in relaties zet je in op het moment dat er een conflict in jou of tussen jou en een ander gaande is. In bijzijn van de ander deel je wat er allemaal leeft en speelt in jou terwijl de ander luistert. Dit kan door beide ‘partijen’ als een pittige oefening worden ervaren: om jezelf helemaal te laten zien (totale kwetsbaarheid van degene die deelt) en om open…, werkelijk open… te luisteren naar degene die zich laat zien (voordat we het door hebben, vinden we er van alles van).

Als het een innerlijk conflict betreft wat niet met de ander te maken heeft, is de opdracht om als luisteraar aanwezig te zijn eenvoudiger dan in het geval het zelfonderzoek betreft voor een kwestie waarbij de ander (vriendin/partner) deel is van het conflict.

Duidelijke afspraken zijn essentieel om opheldering te verkrijgen over een kwestie of om tot opschoning van een relatie te komen, want dat is het doel van zelfonderzoek: opschoning, opheldering, waardoor je de realiteit weer ziet zoals die is (zonder vervorming).

Zo spreek je met elkaar af wie er als eerste begint met delen en hoeveel tijd een ieder krijgt voor het zelfonderzoek in bijzijn van de ander. Je zou kunnen beginnen met 15 minuten per persoon, maar het kan heel goed een half uur zijn, zodat degene die vertelt in alle rust alle draadjes (zie vorige blog) kan onderzoeken en delen. De ander luistert, is aanwezig en tracht zich volledig te verplaatsen in jou, in wat er door jou heen gaat…, ook als de verteller deelt over de luisteraar zelf…

Soms vallen er stiltes…, laat het gebeuren, ga er niet vanuit dat de deler dan klaar is. Je draait de rollen pas om als de tijd, die je met elkaar hebt afgesproken, voorbij is. In de stilte kan namelijk van alles alsnog omhoog borrelen of nader onderzocht worden om even later te delen met de luisteraar. De luisteraar heeft als taak een veld van aandacht te zijn. Het is niet de bedoeling dat de luisteraar vragen stelt om de ander te ‘helpen’ als hij of zij stil valt. Blijf in stilte luisteren tot de tijd voorbij is. En draai dan de rollen om, zonder enige evaluatie of uitwisseling over datgene wat de deler zojuist heeft gezegd.

Het is een hele uitdaging om als luisteraar, als betrokkene in het conflict ‘leeg’ te blijven, omdat we zo vol zitten met de bril waarmee wij naar het conflict kijken. Dikke kans dat je een sterke neiging voelt om als luisteraar in te breken in de deelronde van de ander, want volgens jou klopt het niet wat de ander zegt, het is zo niet gegaan, de ander liegt…, en ga zo maar door. Allerlei opvattingen, oordelen, meningen en emoties (mind) komen in de luisteraar voorbij terwijl hij/zij luistert naar degene die deelt. Je zou maar wat graag de ander jouw waarheid willen vertellen…, het liefst willen opleggen, want jij ziet het juist…

Is dat zo? Zie jij het juist? Wat maakt dat jij ervan uit gaat dat jouw interpretatie van het conflict klopt en de interpretatie van de ander niet? Waarom zou de ene inkleuring van de werkelijkheid wel juist zijn en de andere inkleuring niet? Het zijn toch beide inkleuringen (van de deler en van de luisteraar), die niet de werkelijkheid zelf weerspiegelen, want de werkelijkheid zelf is ‘leeg’, zonder inkleuringen en interpretaties. Besef je wel dat er geen gelijk of waarheid bestaat op het moment dat er sprake is van interpretaties? Als je dat werkelijk beseft, dan realiseer je je dat je allebei een gevangene bent van een ‘verhaal’, een verhaal dat de mind jou voorspiegelt, een verhaal dat voor jou waar lijkt, zoals het verhaal voor de ander ook waar lijkt, maar het niet is, het is een verhaal. Ja, dat verhaal kan pijnlijk zijn, zeker als je erin gelooft…

Voordat we het in de gaten hebben, zijn we overtuigd van ons gelijk en verwijten we de ander van alles, zonder ons te realiseren dat deze verwijten niet over de ander gaan maar over onszelf. We verwijten de ander bijvoorbeeld egoïstisch gedrag (je houdt helemaal geen rekening met mij) zonder ons te realiseren dat we bijvoorbeeld helemaal geen rekening met onszelf houden, omdat we vanuit de opvoeding hebben geleerd dat de ander altijd voor gaat. Zelfonderzoek betekent o.a. onderzoek naar wat deze verwijten over onszelf te vertellen hebben: ik verwijt jou dat je geen rekening met mij houdt, maar ik ontdek dat ik me onvoldoende heb uitgesproken over wat ik fijn vind of belangrijk vind…, ik ben mee gegaan met jouw behoefte en heb mijn behoefte opzij geschoven, dus eigenlijk ben ik boos op mezelf…, dat ik dit weer heb laten gebeuren…, dat ik geen verantwoordelijkheid heb genomen voor mijn behoefte door me uit te spreken, en dan zeg ik dat jij geen rekening met mij houdt…, en dan ben ik boos op jou, maar dat klopt niet, want ik kom erachter dat ik het ben die geen rekening met mezelf hou, eigenlijk mag ik zelf wat ‘egoïstischer’ zijn door mijn behoefte kenbaar te maken, wat ik niet heb gedaan…, ik ging er op voorhand van uit dat je toch geen rekening met mij zou houden…, omdat ik geen rekening met mezelf hou en dat op jou plak, dat zie ik nu…,ja…, en het zou ook nog eens zo kunnen zijn dat we allebei een andere behoefte hebben…, dat wil niet zeggen dat ik mij bij voorbaat maar dien aan te passen aan jou (wat ik vanuit de opvoeding heb mee gekregen) of dat jij je dient aan te passen aan mij…, we kunnen dan samen kijken hoe we hier mee omgaan…

Tja, het is niet eenvoudig om ons los te maken van het verhaal waar we totaal mee geïdentificeerd zijn geraakt (jij gedraagt je egoïstisch), maar wel heel essentieel om te groeien in bewustzijn. Dus: realiseer je wat er gaande is…, je ziet de realiteit niet zoals die is, allebei niet. Een conflict betekent bij voorbaat: vervorming van de realiteit, je kijkt door een gekleurde bril naar de ander en de ander kijkt door een gekleurde bril naar jou…, en jullie geloven allebei wat de mind je voorspiegelt… Wordt wakker…, uit de droom.

Als je het bovenstaande als uitgangspunt neemt, dan kan zelfonderzoek in bijzijn van de ander enorm vruchtbaar zijn. Als beide ‘partijen’ op wezenlijk niveau begrijpen dat zij de waarheid niet in pacht hebben (die bestaat niet op het level van de mind: ieder heeft zo zijn eigen interpretaties), als beide ‘partijen’ beseffen dat zij verantwoordelijk zijn voor de bril die zij op hebben (een gekleurde bril), als beide ‘partijen’ bereid zijn te onderzoeken wat de oordelen/verwijten die zij ervaren over de ander over henzelf te vertellen heeft, dan is zelfonderzoek in bijzijn van de ander een groot geschenk, een zegen.

Zelfonderzoek in bijzijn van degene waarmee we in conflict zijn is dus een pittige oefening, maar levert ook veel op aan zelfinzicht en intimiteit. Er gaat niets ondergronds wat de relatie kan vertroebelen. Een ieder krijgt de ruimte en de tijd om te onderzoeken wat er allemaal speelt en leeft. Er ontstaat begrip voor ieders belevingswereld, de verbinding wordt opgeschoond en de ruis verdwijnt: o, ik begrijp je, daaaaar kom jij vandaan, dat gebeurde er in jou, die overtuiging werd getriggerd van waaruit je zo heftig reageerde. Er kan weer met een schone lei verder gegaan worden.

Zelfonderzoek leidt ertoe dat het contact, de vriendschap of de samenwerking zich verdiept, maar dit is alleen mogelijk als we werkelijk bereid zijn om onszelf (ego) opzij te schuiven, als we blanco ons verplaatsen in de ander, als we in staat zijn om ons geheel open te stellen voor de belevingswereld van de ander, als we naar de ander luisteren vanuit ‘leegte’ (zonder mind), vanuit het hart. Je luistert werkelijk naar wat de ander te vertellen heeft, zonder het op jezelf te betrekken (hij/zij keurt mij af), zonder te oordelen (dit klopt niet) van waaruit de neiging kan opkomen om de ander te onderbreken/corrigeren in zijn of haar verhaal (dat is niet waar, zo is het niet gegaan, je liegt).

Als die ‘leegte’ nog niet aanwezig is in ons, dan is het belangrijk om je oordelen/meningen e.d. voorbij te zien komen: ga er niet in mee en handel er niet naar door de ander te storen of door de ander straks even goed de waarheid te vertellen als jij aan de beurt bent (dan ben je weer gevangene van je gelijk, je verhaal). Je kan de ander niet ‘verstaan’ of horen als je zo vol zit met jouw verhaal… Tracht je open te stellen voor de ander ook al komen er allerlei oordelen van jouw kant voorbij, tracht zover te komen in het luisteren naar de ander dat je begrijpt waar de ander vandaan komt: wat is zijn of haar ‘verhaal’? Dat wil niet zeggen dat dit verhaal ‘waar’ is of dat je het met de ander ‘eens’ of ‘oneens’ bent… Het gaat namelijk niet om ‘waar’ of ‘niet waar’, weet je nog…, ieder heeft zo haar of zijn eigen interpretatie… Het gaat erom dat je de tijd en ruimte krijgt om de achtergrond van je emotionele reactie (verwijten/oordelen) te delen en te onderzoeken in bijzijn van de ander, zodat er wederzijds begrip kan ontstaan. Het gaat niet om ‘gelijk’ krijgen: ik zie het juist en jij ziet het fout: dat is de mind en niet het hart.

Het vraagt heel wat van beide ‘partijen’ om ‘leeg’ (zonder afkeuring, oordeel) te luisteren, zonder het verhaal van de ander op jezelf te betrekken…, want wat de ander deelt aan oordelen (ook al worden deze oordelen door de deler onderzocht) gaat vaak wel over jou en om daar dan ‘uit’ te blijven, dus om niet getriggerd te raken door wat de ander deelt van waaruit je een sterke neiging voelt om je te verdedigen…, is nog een hele les. En om toch nog even heel precies te zijn: het doel van zelfonderzoek is niet een emmer modder over de ander heen storten…, want je krijgt nu een half uur om je gal te spuwen… Nee, dan heb je niet begrepen wat de grondslag is van zelfonderzoek: delen wat er innerlijk in jou plaats vindt/vond, onderzoeken wat de diepere motieven/drijfveren zijn van waaruit je reageerde zoals je reageerde. En last but not least: de ander en jezelf op een diep niveau ontmoeten van waaruit wederzijds begrip zich ontvouwt.

Geef een reactie